नलिनीबाला देवी

नलिनीबाला देवी: (२३ मार्च १८१८–२४ डिसेंबर १९७७). असमिया कवयित्री. आसाममधील कामरूप जिल्ह्यातील बरपेटा ह्या गावी त्यांचा जन्म झाला. भारतीय स्वातंत्र्यचळवळीतील प्रमुख असमिया नेते नवीनचंद्र बर्दोलोई हे त्यांचे वडील होत ते कवीही होते. नलिनीबाला देवींचे शिक्षण घरीच खाजगी रीत्या झाले. वडिलांकडून त्यांना देशभक्तीचा व कवित्वाचा वारसा मिळाला. संधियार सूर (१९२८, म. शी. संध्यासंगीत) हा त्यांचा पहिला काव्यसंग्रह. त्यानंतर सपोनार सूर (१९४७, म. शी. स्वप्नसंगीत), स्मृतितीर्थ (१९४८), पारसमणि (१९५७), अलकनंदा (१९५७) असे त्यांचे अन्य उल्लेखनीय काव्यसंग्रह प्रसिद्ध झाले.

नलिनीबाला देवींना दुर्दैवाने अकाली वैधव्य आले त्याची छाया त्यांच्या जीवनावर कायमची पडली. तथापि गीता, उपनिषदे, आसाममधील वैष्णव संतांचे साहित्य ह्यांच्या वाचनातून मानसिक समाधान मिळविण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. रवींद्रनाथ टागोरांची कविता आणि साहित्य ह्यांकडेही त्या ओढल्या गेल्या. ह्या सर्वांचा प्रभाव त्यांच्या कवितेवर जाणवतो.

जीवनातील व्यथा-वेदनांचा खोल ठसा त्यांच्या कवितेवर उमटलेला आहे. आत्म्याचे परमात्म्याशी मीलन घडवून आणण्याची तीव्र इच्छा, गूढगुंजनाची ओढ आणि निसर्गातील यच्चयावत वस्तूंमधील चिरंतन सौंदर्याची जाणीव त्यांच्या कवितेतून प्रत्ययास येते. काही उत्कट देशभक्तिपर कविताही त्यांनी लिहिलेल्या आहेत. ‘भारती’, ‘रवींद्र तर्पण’, ‘जन्मभूमी’ ह्या अशा काही कविता होत. स्वर्गापेक्षाही महान असलेल्या मातृभूमीची सेवा आपणास मृत्युनंतरही करता यावी, अशी इच्छा त्यांनी ‘जन्मभूमी’ ह्या कवितेत व्यक्त केली आहे. अलकनंदा ह्या त्यांच्या काव्यसंग्रहास साहित्य अकादेमीचा पुरस्कार मिळाला (१९६८).

नलिनीबाला देवींनी आपल्या वडिलांचे एक चरित्रही लिहिले आहे. आसाम साहित्य सभेच्या तेविसाव्या अधिवेशनाच्या त्या अध्यक्षा होत्या (१९५४). भारत सरकारने १९५७ साली ‘पद्मश्री’ हा किताब देऊन त्यांचा गौरव केला. गौहाती येथे त्यांचे निधन झाले.

सर्मा, सत्येंद्रनाथ (इं.) कर्णे, निशा (म.)