चांदकुडा : (१) पाने, (२) फुलोरा, (३) पुं-पुष्पाचा फुलोरा, (४) त्याचा उभा छेद, (५) पुं-पुष्प, (६) स्त्री-पुष्प.

चांदकुडा : (चांदला, करवत, जासुंद हीं चांदकुडा, क. अजनपत्ती सं. वल्कल इं. सॅक ट्री, उपास ट्री लॅ. अँटिॲरिस टॉक्सिकॅरिया कुल-मोरेसी). हा भव्य, ७०-८० मी. उंच व नऊ मी. घेराचा महान वृक्ष ब्रह्मदेश, श्रीलंका, इंडोनेशिया (जावा), मलेशिया आणि भारत (कोकण, कारवार, खंडाळा, प. द्वीपकल्प) या देशांतील सदापर्णी जंगलात सापडतो. खोडाला बुंध्याजवळ अनेक आधारमुळे असतात. साल गर्द करडी, कठीण व गुळगुळीत असते. पाने साधी, एकाआड एक, मोठी, खरबरीत, लंबगोलाकृती व लांबट टोकाची असतात. फुले एकलिंगी असून सप्टेंबर-ऑक्टोबरात एकाच झाडावर येतात. पुं-पुष्पे कक्षास्थ (पानांच्या बगलेत), सवृंत, पुष्पासनावर गर्दीने उगवलेली व स्त्री-पुष्पे एकाकी व छदमंडालाने वेढलेली असतात. पुं-पुष्पात चार संदले व तीन ते आठ केसरदले आणि स्त्री-पुष्पात दोन किंजले असतात [→ फूल]. मृदुफळे लाल, मखमली सालीची, मांसल, एकबीजी, लहान (१.२ – १.८ सेंमी.) व कुंभाकृती असतात इतर सामान्य लक्षणे ⇨ मोरेसी  कुलात (अथवा वट कुलात) दिल्याप्रमाणे सालीपासून जाड धाग्याचे कापड, पोती आणि दोऱ्या बनवितात. या झाडाचा ⇨ चीक  अत्यंत विषारी असून बाणांच्या टोकांस लावतात. लाकूड व हस्तिदंत घासून गुळगुळीत करण्यासाठी पाने वापरतात. बिया कडू व ज्वरनाशक असून आमातिसारावर उपयुक्त असतात. सालीतील धागा कागद-निर्मितीत उपयुक्त आहे.

पहा : वनस्पति, विषारी.

ज्ञानसागर, वि.रा.

Close Menu