शेकरा : (१) रॅ. बायकलर. (२) रॅ. इंडिका. ३) रॅ. मॅक्रोयुरा.शेकरा : एक प्रकारची खार. तिला शेकरी, शेकरू, भीमाशंकरी अशीही इतर नावे आहेत. ती पश्चिम घाटातील घनदाट जंगलांत व पूर्वेला मिदनापूर (बिहार) व कटकपर्यंत आढळते. तिच्या शरीराची डोक्यासह लांबी ३५-४० सेंमी. व शेपटाची लांबी सु. ६० सेंमी. असते. या आकारमानाच्या सर्व भारतीय खारींचा समावेश कृंतक गणाच्या सायूरिडी कुलाच्या रॅट्युफा प्रजातीत होतो. रॅट्युफा इंडिका (इंडियन जायंट स्क्विरल), रॅ. मॅक्रोयुरा (ग्रिझल्ड जायंट स्क्विरल) व रॅ. बायकलर (मलायन जायंट स्क्विरल) या तिन्ही जाती शेकरा या नावाने ओळखल्या जातात. रॅ. इंडिका ही जाती द्वीपकल्पीय भारतात गंगा नदीच्या दक्षिणेकडील पानझडी, मिश्रपानझडी व दमट सदाहरित जंगलांत राहते. रॅ. मॅक्रोयुरा ही जाती दक्षिण भारतातील काही डोंगर रांगांत व श्रीलंकेत आढळते. तिची वरची बाजू व शेपटी करडी किंवा कमीअधिक प्रमाणात करडसर पांढरी झाक असलेली तपकिरीशी करडी असते, हे तिच्यातील सुस्पष्ट लक्षण होय. रॅ. बायकलर ही जाती गंगा नदीच्या उत्तरेस नेपाळ, सिक्कीम, भूतान व आसाम येथे तसेच म्यानमार व मलाया येथे आढळते. तिचे केस गर्द तपकिरी, बहुधा काळे असून शरीराची खालची बाजू पिवळसर तपकिरी असते.

शेकराचे वजन सु. १·५ ते २ किग्रॅ. असते. कान आखूड व गोल आणि रॅ. मॅक्रोयुरा जातीत ते झुपकेदार असतात. हात खूपच रुंद असतात व त्यांची आतील रचना पकड घेण्यायोग्य असते. पाय रुंद असतात. नख्या मोठ्या व बळकट असतात.

शेकरा वृक्षवासी असून ती क्वचितच जमिनीवर येते. ती उंच झाडाच्या शेंड्यावर राहते. सहा मीटर लांबीच्या उड्या मारून ती एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर जाते, तेव्हा तिचे हातपाय पसरलेले असतात. ती झाडांच्या फांदीवर हातपाय पसरून व शेपटी एका बाजूला लोंबती सोडून झोप घेते किंवा वातावरण थंड आणि दमट असेल, तर आपल्या घरट्यात डुलकी घेते.

शेकरा बुजरी व सावध असून सहजासहजी दृष्टीस पडत नाही. पुष्कळदा पुनःपुन्हा केलेल्या मोठ्या खडखड अशा आवाजावरून तिचे अस्तित्व ओळखू येते. अनोळखी आवाज ऐकून व दृश्य पाहून या खारी चहूबाजूंना ओरडू लागतात, भुंकतात व धोक्याचा इशारा देतात पण हळू काढलेला चिरचिर आवाज हा आनंद किंवा ओळख पटल्याचा निदर्शक असतो.

फळे, कवची फळे, काही झाडांची साल, किडे व पक्ष्यांची अंडी हे तिचे अन्न होय. अन्न खाताना ही खार पाठीवर शेपटीची कमान करून ताठ बसत नाही, तथापि मागच्या पायांवर फांदीवर बसून तोल सांभाळते. आखूड रुंद अंगठा अन्न धरण्याच्या कामी फार महत्त्वाचा असतो.

शेकरा एकएकटी राहते किंवा कधीकधी जोडीने राहते. तिचे घरटे मोठे, गोलाकार असून ते डहाळ्या व पानांचे बनविलेले असते. सुरक्षिततेच्या दृष्टीने ते झाडाच्या बारीक फांद्या व डहाळ्यांमध्ये बनविलेले असते. पानझडी जंगलात झाडे जेव्हा निष्पर्ण होतात, तेव्हा ही घरटी स्पष्ट दिसतात. एक खार पुष्कळ झाडांवर घरटी बांधते. रॅ. मॅक्रोयुरा जातीत गर्भावधी सु. २८ दिवसांचा असतो. एका विणीत एक किंवा दोन पिल्ले होतात. काहेए निरीक्षकांच्या मते एका वर्षात अनेक विणी होतात. पाळलेल्या शेकराचे आयुष्य सु. १६ वर्षे असते. 

पहा : खार.          

                           

जमदाडे, ज. वि.

Close Menu
Skip to content