पिनांगा : फुलझाडांपैकी (आवृतबीज, एकदलिकित) तालकुलातील [→पामी] एका वंशाचे शास्त्रीयनाव. या वंशात सु. ११०–११५जाती असूनआग्नेयआशियातवइंडो-मलायातत्यांचाप्रसारझाला आहे. भारतातसु. पाचतेआठजाती असूनत्यांपैकी काहीबागांतूनशोभेकरिता लावल्या आहेत. पिनांगा हे मूळचे मलायी नावआहे. सर्वजाती बारीक, बिनकाटेरी बांबू-प्रमाणे, पणतालवृक्षआहेत. पिनांगा डिक्सोनाय (क.कडु अडिके) हा अधिकसामान्यपणे आढळतो त्याचा प्रसारगिरसप्पा, नीलकुंडघाट (उ. कारवार), मलबारआणित्रावणकोरयेथीलडोंगराळभागातसु. ३००ते९००मी. उंचीवरआहे. उत्तरकारवारातीलसदापर्णीजंगलातत्याचीबेटेआढळतात. जमिनीतसततवाढतराहणाऱ्यामूलक्षोडापासून (अनेकमुळे धारणकरणाऱ्याजाडजूडखोडापासून) जमिनीवरसु. ४–८मी. उंचीव२·५–५सेंमी. व्यासअसलेलीअनेकगुळगुळीत, बारीकहिरवीखोडेयेतातवत्यांवरमोठी (सु. १·३०मी. लांब) वव्दिशाखीसंयुक्तवपिच्छाकृती (पिसासारखी) पानेयेतात. दलेबिनदेठाची, लांबट, अरुंद (३०–६०X २·५सेंमी.) वअसंख्यअसतात स्थूलकणिशफुलोरा, संयुक्तअसूनत्याच्या ४–८शाखांवरअनेकएकलिंगी फुले येतात. साध्या आणि ताठरमहाच्छदाने तो प्रथमवेढलेलाअसतो. एका स्त्री-पुष्पाजवळदोनपुं-पुष्पेअसूनपुं-पुष्पात२०–३०केसरदले असतात. स्त्री-पुष्पातकिंजल्कतीनवकिंजपुटातएककप्पा असतो [→ फूल]. मृदुफळलहान, १·२५–१·८सेंमी. लांब, लंबगोल (०·८सेंमी. व्यासाचे) वफलावरणधागेदारअसते बीलांबट-दीर्घवृत्ताकृती वलहानअसूनपुष्क रेषाभेदित (गर्भाबाहेरीलअन्नांशअनेकरेषांनी विभागल्यासारखे) असते. सुपारीऐवजी ही फळे स्थानिकलोकखातात. झाडे बागेतशोभेकरितालावतात. चीन, जपानवव्हिएटनामयेथेफळांचीसुकीसालजलशोफ (द्रवयुक्तसूज), पोटदुखी वपटकीयांसारख्यापोटाच्याकाहीविकारांवरदेतात. खासीटेकड्यांतवाढणाऱ्यापि. हूकरियानाया जातीची फळे खाद्यअसतात. जावावसुमात्रातीलपि. कुहलायहासु. ६–९मी. उंचीचावशोभादायकवृक्षबागेत, मोठ्याकुंडीतलावतात. पि. ग्रॅसिलिसहासु. २–६मी. उंचअसूनहिमालयातवब्रह्मदेशातआढळतो. त्याचीफळे शेंदरीअसतात.

पाटील, शा. दा. परांडेकर, शं. आ.