सँडेज,ॲलनरेक्स :(१८ जून१९२६–१३नोव्हेंबर २०१०). अमेरिकनज्योतिषशास्त्रज्ञ. त्यांनीरेडिओतरंगांचातीव्रउद्‌ममअसलेल्यावताऱ्यासारख्यादिसणाऱ्यापहिल्याक्वासार(क्वासी-स्टेलररेडिओसोर्स)याखस्थपदार्थाचाशोधलावला.हाशोधत्यांनीअमेरिकनरेडिओज्योतिषशास्त्रज्ञटॉमसए.मॅथ्यूजयांच्यासहकार्यानेलावला.क्वासारहाविसाव्याशतकामधीलमूलभूतमहत्त्वाचाशोधअसूनत्याच्यामुळेनवीनप्रकारच्याऊर्जा-उद्‌गमाचापुरावाउपलब्धझाला.[⟶क्वासार].

सँडेजयांचाजन्मअमेरिकेतीलआयोवासिटी(आयोवा)येथेझाला. १९५२ सालीतेकॅलिफोर्नियायेथेहेलऑब्झर्व्हेटरीज (आताच्यामाउंटविल्सनअँडपॅलोमार ऑब्झर्व्हेटरीज)याप्रयोगशाळेतदाखलझाले.त्यांनीआपलेबहुतेकअनुसंधानयेथेचकेले.त्यांनी१९५३सालीकॅलिफोर्नियाइन्स्टिट्यूटऑफटेक्नॉलॉजीचीखगोलभौतिकीमधीलडॉक्टरेटपदवीसंपादनकेली.त्यांनीहॅरल्डएल्.जॉन्सनयांच्याबरोबरअनेकज्योतिषशास्त्रज्ञांच्याताऱ्यांच्याउत्क्रां तीविषयीच्यासैद्घांतिककार्याचेअनुसंधानकेले.सँडेजयांनीगोलीयतारकागुच्छांतीलताऱ्यांचाअभ्यासहातीघेतला.हेतारकागुच्छ⇨ दीर्घिकांमधील(उदा.,आकाशगंगा)सर्वांतजुनेखस्थपदार्थअसल्याचेत्यांनीनिश्चितकेले.त्यांनीविविधगोलीयतारकागुच्छांतीलसर्वाधिकतेजस्वीताऱ्यांचाप्रकाशवरंगह्यागुणवैशिष्ट्यांचेनिरीक्षणकेले.यागुणवैशिष्ट्यां द्वारेतारकागुच्छांचीत्यांच्यावयोमानानुसारक्रमवारमांडणीकरतायेते,असेसूचितझाल्याचेसँडेजवजॉन्सनयांनी १९५२च्यासुमारासदाखविले.यामाहितीमुळेताऱ्यांचीउत्क्रांतीवदीर्घिकेचीसंरचनासमजूनघेण्यासमदतझाली. 

नंतरसँडेजक्वासारांच्याअध्ययनातीलआघाडीवरीलज्योतिषशास्त्रज्ञबनले.यारेडिओउद्‌ममांच्याअचूकस्थानांचीतुलनात्यांनीआकाशाच्याछायाचित्रीयनकाशांशीकेली.त्यानंतरमोठादूरदर्शकवापरूनत्यांनीजेथूनरेडिओतरंगांचेतीव्रउत्सर्जनहोतअसते,तेथेताऱ्यासारख्यादृश्यउद्‌ममाचाशोधघेण्याचाप्रयत्नकेला. १९६१ च्यासुमाराससँडेजवमॅथ्यूजयादोघांनीअशाप्रकारच्याअनेकउद्‌ममांपैकीपहिलास्रोतओळखला.त्यांनायाउद्‌ममामध्येतीव्रजंबुपारप्रारण,अभ्रि यता(अभ्रि केसारखाधूसरभाग)वरुंदउत्सर्जनवर्णपटरेखायासामान्यताऱ्यातनदिसणाऱ्यागोष्टीआढळल्या.नंतरसँडेजयांनीयांसारखीचगुणवैशिष्ट्येअसलेल्याताऱ्यांसारख्यादूरवरच्याखस्थपदार्थांपैकीकाहीपदार्थरेडिओतरंगउत्सर्जितकरीतनसल्याचेशोधूनकाढले.अशाअनेकउद्‌ममांकडूनयेणाऱ्याप्रकाशाचीतीव्र ताजलदपणेवअनियमितरीतीनेबदलतअसल्याचेहीत्यांनाआढळले.आकाशगंगेतीलसमजलेजाणारेअंधुकनिळसरतारेप्रत्यक्षातरेडिओ-शांतअसले,तरीक्वासारासारखेआहेत,असेसँडेजयांना १९६५ सालीआढळले.तेविसाव्याशतकातीलएकप्रमुखखगोलवेत्तेमानलेजातातत्यांनीहबलचास्थिरांकनिश्चितकरण्यासाठीकेलेलेकामहीमहत्त्वाचेमानलेजाते. 

एम-८२ यारेडिओदीर्घिकेच्याकेंद्रीयभागातस्फोटहोतअसल्याचेसँडेजयांनीपाहिले.दीर्घिकांच्यावर्णपटांतीलताम्रच्युतींवरत्यांनीसंशोधनकेले.यावरूनदूरवरअसलेल्याउद्‌ममांचाप्रसरणवेगअधिकाधिकअसल्याचेउघडझाले.यांद्वारे पुनः पुन्हा आकुंचन व प्रसरण पावणारेविश्व मानणाऱ्या ‘स्पंदमान विश्वा’ च्यासिद्घांतालापुष्टीमिळाली.सँडेजयांच्याअंदाजानुसारविश्वाचाहास्पंदनकाल७०-८०अब्जवर्षेअसावा. 

सँडेजयांच्यासन्मानार्थमंगळवगुरुह्यांच्याकक्षेतूनसूर्याभोवतीफिरणाऱ्या एका लघुग्रहाला ‘९९६३-सँडेज’हे नाव देण्यात आले आहे.  

सॅनगॅब्रिएल(कॅलिफोर्निया)येथेत्यांचेनिधनझाले.

पहा: क्वासारविश्वोत्पत्तिशास्त्र.

ठाकूर, अ.ना.